این نگاره توسط انی کاظمی در تاریخ ۱۴م مرداد، ۱۳۸۹ و در دسته "
با ابهری ها" ارسال شده است.
نویسنده :
انی کاظمی برگرفته از وبسایت: http://www.AbharNews.ir
بانک داری الکترونیک و اصلاح الگوی مصرف
سپیده حیدر علی
استاد راهنما: جناب آقای علیرضا یوسفلی
چکیده
افزایش استفاده از اینترنت در جهان، تمام جوامع بشری را در پی آن داشته تا از این فرصت برای پیشرفت اقتصادی همراه با افزایش رفاه اجتماعی استفاده کنند .تحقق اهدافی هچون صرفه جویی و پیشرفت اقتصادی جز با کاهش هزینه های ضرب پول و عوامل تاثیر گذار بر آن، صرفه جویی در زمان از نظر حضور فیزیکی در بانک ها،کاهش هزینه های حمل و نقل و کاهش هزینه های سنگین ترافیک و عوامل تاثیر بردار از آن ، افزایش عدالت اجتماعی و رفاه کاربران جز با تحقق بانک داری الکترونیک محقق نخواهد شد .آنچه که امروز کشور عزیزمان ایران در زمینه بانک داری الکترونیک نیاز دارد کار بسیار در زمینه قوانین سایبری و زیر ساخت های بانک های اطلاعاتی است.با نگاهی به مشکلات بانک داری سنتی و هزینه های سنگین آن به ارائه راهکارهایی برای کاهش هزینه ها و کم کردن مشکلات این نوع بانک داری و حرکتی جدی در جهت اصلاح الگوی مصرف از جمله زمان،سوخت مثل بنزین،کاغذ و ده ها مورد دیگر می پردازیم.
کلمات کلیدی
بانک داری الکترونیک ، اصلاح الگوی مصرف ،تجارت الکترونیک،خدمات الکترونیک،هزینه ها ،راهکارها
1.مقدمه
لازمه تجارت الکترونیک در چند بخش تفکیک می شود. بخشی مربوط به زیر سا خت ها اعم از فنی و نیروی انسانی ،حقوقی و قضائی و بخشی مربوط به پشتیبانی است که در این بحث گمرک ، حمل و نقل و بانک داری الکترونیک را می بینیم، اما در این میان بانک داری الکترونیک از اهمیت ویژه ای برخوردار است، زیرا اساسا لازمه تجارت الکترونیک ،مبادله پول الکترونیکی و انجام معاملات بین بانکی است.بانک داری الکترونیک با افزایش استفاده از اینترنت در جهان گسترش یافت در واقع در سال های ۱۹۹۶ تا ۲۰۰۱ بود که دنیا متوجه شد که می تواند از قابلیت شبکه های کامپیوتری و اینترنت برای مدیریت اقتصاد و افزایش بهره وری کمک بگیرد.بانک داری الکترونیک امروز در واقع به این معنا است که با استفاده از هزینه بسیار پایین اینترنت ، هزینه های بانک داری سنتی و عوامل تاثیر گذار و تاثیر بردار از آن را به حداقل رساند.قابلیت سرعت دسترسی و میزان اطمینان و اتکا به شبکه های کامپیوتری با نظر به تنظیم و اجرای قوانین سایبری بسیار بالاتر از آن چیزی است که در سیستم های بانک داری سنتی وجود دارد . اگر در روند حرکت به سوی الکترونیکی کردن بانک ها توجه و سرعت لازم را نداشته باشیم نه تنها دچار عقب ماندگی های اقتصادی روز افزون خواهیم شد بلکه با افزایش هزینه های سنگین بانک داری سنتی مواجه می شویم .آنچه که برای ما اکنون فرصت تلقی می شود جهش بزرگی از بانک داری سنتی به صورت مستقیم به سمت بانک داری الکترونیکی است که با فن آوری های روز که این خود نکته ای است که بایستی مورد توجه قرار گیرد.
بر اثر گسترش این فناوری حجم تجارت الکترونیک در جهان روز به روز در حال رشد است. طبق تحقیقات منتشر شده توسط موسسه فارستر پیش بینی می شد که طی سالهای ۲۰۰۶-۲۰۰۲ حجم تجارت الکترونیک به طور متوسط سالانه بیش از ۵۸ درصد رشد داشته باشد و از ۲۲۹۳ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۲ به بیش از ۱۲۸۳۷ میلیارد دلار در سال ۲۰۰۶ بالغ شود.
۲٫بانک داری الکترونیک
برای بانک داری الکترونیک تعاریف متعددی ارائه شده است که از جامع ترین آنها می توان به این تعریف اشاره کرد که بانکداری الکترونیک شامل سیستمهایی است که مشتریان موسسات مالی را قادر میسازد تا در سه سطح اطلاع رسانی، ارتباط و تراکنش از خدمات و سرویسهای بانکی استفاده کنند.
الف – اطلاع رسانی : این سطح ابتدایی ترین سطح بانکداری اینترنتی است. بانک،اطلاعات مربوط به خدمات و عملیات بانکی خود را از طریق شبکههای عمومی یا خصوصی معرفی می کند.
ب – ارتباطات : این سطح از بانک داری اینترنتی امکان انجام مبادلات بین سیستم بانکی و مشتری را فراهم میآورد.ریسک این سطح در بانک داری الکترونیک بیشتر از شیوه سنتی است و بنابراین، برای جلوگیری و آگاه ساختن مدیریت بانک از هرگونه تلاش غیر مجاز برای دسترسی به شبکه اینترنتی بانک و سیستم های رایانهای به کنترلهای مناسبی نیازاست.
ج – تراکنش : این سیستم متناسب با نوع اطلاعات و ارتباطات خود، از بالاترین سطح ریسک برخوردار است و باید سیستم امنیتی قوی بر آن حاکم باشد. در این سطح مشتری در یک ارتباط متقابل قادر است تا عملیاتی چون پرداخت صورتحساب، صدور چک، انتقال وجه و افتتاح حساب را انجام دهد.
2-1.بانک داری الکترونیک در ایران
سابقه فعالیتهای بانک داری الکترونیک در ایران به سال ۱۳۵۰ برمیگردد. در آن موقع بانک تهران با در اختیار گرفتن بین ۷ تا ۱۰ دستگاه خودپرداز در شعبههای خود نخستین تجربه پرداخت اتوماتیک پول را تنها در همان شعبه نصب شده بر عهده داشت. اواخر دهه ۱۳۶۰بانک های کشور با توجه به کاربرد رایانه های شخصی و احساس نیاز به اتوماسیون عملیات بانکی به رایانهای کردن عملیات بانکی پرداختند. طرح جامع اتوماسیون بانکی پس از مطالعه و بررسیهای گوناگون در قالب پیشنهادی برای تحولی جامع در برنامهریزی فعالیت های انفورماتیکی بانکها به مسئولان شبکه بانکی ارایه شد که با مصوبه مجمع عمومی بانکها در سال ۷۲ طرح جامع اتوماسیون سیستم بانکی شکلی رسمی به خود گرفت. در همان سال بانک مرکزی، شرکت خدمات انفورماتیک را به عنوان سازمان اجرایی طرح جامع انفورماتیک سیستم بانکی تاسیس کرد. طی سال های ۷۲ و ۷۳ جرقه های ایجاد سوئیچ ملی جهت بانک داری الکترونیکی زده شد و در همان راستا شبکه ارتباطی بین بانک ملی و فروشگاه های شهروند ایجاد شد. در خرداد۱۳۸۱مجموعه مقررات حاکم بر مرکز شبکه تبادل اطلاعات بین بانکی موسوم به شتاب به تصویب رسید. بدین سان اداره شتاب بانک مرکزی در ۱/۴/۱۳۸۱ تاسیس و با هدف فراهم کردن زیر ساخت بانک داری الکترونیکی آغاز به کار کرد. شتاب با ایجاد ارتباط بین دستگاه های خود پرداز سه بانک رسماً متولد شد(بانکهای کشاورزی، توسعه صادرات و صادارت ایران در پایلوت اولیه این طرح حضورداشتند و بانکهای خصوصی سامان وکارآفرین نیز درخواست کردند که در آزمایشهای اولیه شتاب حضور داشته باشند).در حال حاضر بیشتر بانکهای ایران بطورمستقیم طرحهای بانکداری الکترونیکی خود را پیش برده و می برند. بانک ملی با طرح سیبا، بانک تجارت با طرحSGB، بانک صادرات با طرح سپهر، بانک رفاه با طرح جاری همراه، بانک کشاورزی با طرح مهر، بانک ملت با طرح جام و بانکهای خصوصی با طرح بانک داری ۲۴ ساعته و به صورت مجزا و منفرد، بانکداری الکترونیکی را درحوزه تحت پوشش خود تجربه کرده و می کنند.
۳٫ مشکلات بانک داری الکترونیکی
در این بخش ابتدا به مشکلات موجود در سیستم بانک داری الکترونیکی کشور می پردازیم و سپس راه حل هایی جهت کم کردن و حل مشکلات ارائه می دهیم و در بخشی دیگر هزینه های سنگین بانک داری سنتی را یادآور می شویم و پیشنهادهایی جهت کاهش هزینه ها ارائه خواهیم داد.
۳-۱٫ مشکلات بانک داری الکترونیکی در ایران
۱٫ نبود توسعه زیر ساخت های قانونی از جمله امضای دیجیتال
۲٫ گران بودن اینترنت پر سرعت برای استفاده عموم
۳٫ نبود زیر ساخت های فیزیکی مناسب برای استفاده منازل از اینترنت پر سرعت
۴٫ نبود بانک اطلاعاتی واحد بین بانک ها یا وجود شکاف اطلاعاتی بین بانکی
۵٫ کم بودن نیروی انسانی متخصص
۶٫ عدم وجود قوانین امنیتی سایبری
۷٫ عدم پیاده سازی پول الکترونیکی
۸٫ضعف بانک ها در پاسخگویی سریع به مشکلات پیش آمده برای کاربران الکترونیکی
۹٫ استفاده ناکافی از ابزارهای تبلیغات برای توسعه ی فرهنگ سازی و اطلاع رسانی بانک داری الکترونیکی
۱۰٫ ضعف در بخش بندی مشتریان و ارائه خدمات متناسب هر بخش
3-2.راهکارهایی برای کاهش این مشکلات
۱٫متصل کردن اطلاعات بانک ها به یکدیگر( تشکیل هوش یکپارچه بانکی)
۲٫پیاده سازی شماره حساب ملی
۳٫ افزایش تشویق مردم به پرداخت های الکترونیکی
۴٫ افزایش آموزش های عمومی به صورت رایگان برای عموم
5 . هموار کردن استفاده از سرویس های الکترونیکی برای مردم
۶٫آماده سازی قوانین برای جرائم سایبری
۷٫وجود سیستم تسویه ی بین المللی برای بالا رفتن حجم تجارت های بین المللی
۸٫ تهیه پول الکترونیکی
۹٫ تاسیس موسسات خصوصی انتشار پول الکترونیکی
۱۰٫ تاسیس اتاق پایا پای چک که این مرکز به صورت مکانیزه و بر خط باشد.
۱۱٫ افزایش سرعت ارائه سرویس های بانک داری الکترونیک
۱۲٫ افزایش سرعت ارائه خدمات پشتیبانی از کاربران الکترونیکی
۳-۳٫ هزینه هایی بانک داری سنتی
۳-۳-۱٫ هزینه های میلیاردی چاپ اسکناس
اداره نشر اسکناس با بیان اینکه هزینه نشر اسکناس در کشور به طور متوسط ۲۴۱ ریال است و تعداد اسکناس امحا شده در هر سال ۷۰۰ میلیون برگ می باشد که هزینه ی چاپ این تعداد اسکناس به علاوه ۲۰ درصد هزینه های نگهداری و امحا و جایگزینی اسکناس در هر سال معادل۱۷۵ میلیارد ریال است که این هزینه از محل مالیات پرداختی مردم تامین می شود. بانک داری الکترونیک با استفاده از پول الکترونیکی و صدور انواع کارت های بدهی و کارت بانک امکان انجام معاملات نقدی را به حداقل رسانده و هزینه های چاپ اسکناس را به شدت پایین می آورد .
۳-۳-۲٫ هزینه های میلیاردی کاغذ برای انجام امور بانکی
با توجه به اینکه ایران یکی از بزرگترین کشورهای وارد کننده کاغذ در جهان به شمار می رود ، در هر بانک به طور متوسط روزانه حداقل 7 هزار تومان و در بانک های خصوصی روزانه حداقل 3 هزار تومان مصرف کاغذ داریم تقریبا با احتساب روز های تعطیل در سال، هر بانک دولتی در سال بیش از ۲ میلیون تومان هزینه کاغذ و هر بانک خصوصی تقریبا یک میلیون تومان هزینه صرف انجام امور بین بانک و مشتری برای کاغذ می شود اگر این اعداد را به تعداد بانکها در کشور ضرب کنیم عددی میلیاردی بدست خواهد آمد که با استفاده از روش های بانک داری الکترونیک هم این هزینه های سنگین به دولت بر می گردد بطوری که از یک طرف کشور از وابستگی برای وارد کردن کاغذ بی نیاز شده و هزینه های سنگین واردات کاغذ کاسته می شود و و از طرفی دیگر با کاهش تولید کاغذ برای مصرف داخلی می توان به محیط زیست هم در این زمینه کمکی کرده باشیم.همچنین بانک داری الکترونیکی در این میان هزینه هایی از قبیل فکس که خود هزینه مخابرات و کاغذ و غیره دارد و هزینه های پست های پیشتاز را از بین می برد و به سرعت انجام این امور می افزاید.
۳-۳-۳٫ هزینه های سنگین و غیر قابل برگشت زمان برای هر مشتری در شعب بانک ها
به طور متوسط در هر سال میلیونها قبض آب، برق، تلفن به منازل تحویل داده میشود. اگر زمان معطلی برای پرداخت هر قبض ۱۵ دقیقه در نظر گرفته شود (در بهترین حالت) میلیونها ساعت از وقت مردم تلف خواهد شد، به عبارت دیگر چنانچه برای هر روز کاری هشت ساعت با ۱۲ هزار تومان هزینه محاسبه شود، سالانه میلیاردها تومان به ضرر مردم هزینه میکنیم.
طبق آمار شرکت خدمات انفورماتیک،انجام ۲۰میلیون تراکنش روزانه از طریق ارایه خدمات بانک داری متمرکز و فرض ده دقیقه صرفه جویی در وقت هر مشتری روزانه ۳٫۵ میلیون ساعت و۴۰۰ سال در وقت مشتریان بانک ها صرفه جویی می شود.
در حال حاضر طرح شتاب با ضریب اطمینان بیش از ۹۹٫۳ درصد، روزانه ۱۰۰ سال از عمر مشتریان بابت استفاده از طرح شتاب صرفه جویی می شود.
۳-۳-۴٫کاهش هزینه های بانک داران
بانک داری الکترونیکی با افزایش سرعت پاسخ به مشتریان ابتدا کیفیت ارائه خدمات بانکی را افزایش داده و سپس موجب جلب رضایت مندی مشتریان از ارائه کننده ی این گونه خدمات بانکی و الکترونیکی خواهد شد همچنین با آسان کردن روش پاسخ به مشتری آرامش کاری را برای کارمندان بانک ها فراهم کرده و موجب کاهش ساعت های کاری مضاعف و خسته کننده شده و در نهایت به بانک داران کمک می کند تا با کمترین هزینه بانک خود را به بهترین وجه اداره کنند .
۳-۳-۵٫هزینه های رفت و آمد کاربران بانک ها
بی تردید هر مشتری بانکی برای استفاده از تسهیلات بانکی ابتدا نیاز به اطلاعاتی در ارتباط با نوع تسهیلاتی که می خواهد از آن استفاده کند دارد و به همین دلیل حداقل یک الی دو بار به شعبه مورد نظر مراجعه کرده و از کارکنان پرس و جو می کند و چندین بار با رئیس شعبه صحبت میکند در این میان اگر هر مشتری برای گرفتن یک الی دو نوع تسهیلات بانکی به طور متوسط در سال فقط ۶ ساعت وقت خود و در عین حال ۶ ساعت وقت کارمندان بانکی را بگیرد می توان تخمین زد که چند ساعت در سال هزینه های سنگین زمانی برای اطلاع رسانی به صورت حضوری انجام می شود .
۳-۳-۶٫ هزینه های سنگین آلودگی هوا و تاثیر آن برسلامت افراد جامعه
مشکلات آلودگی هوا امروزه به بزرگترین دغدغه برای مردم کشور جهت تامین سلامتی تبدیل گشته. بانک داری الکترونیک با کاهش حمل ونقل موجب کاهش آلودگی هوا و همچنین افزایش رضایت مندی مردم از حضور نداشتن در ترافیک های خیابان ها و دور بودن از هیاهوی خیابان ها گشته که در نهایت درصد سلامت مردم را افزایش می دهد .
۴. راهکارهایی جهت صرفه جویی با کمک بانک داری الکترونیکی
۴-۱٫پول الکترونیکی
در درجه اول تهیه پول الکترونیکی برای بانک داری الکترونیکی حائز اهمیت است پول الکترونیکی هم ارزش با واحد های پولی منتشر شده از سوی دولت یا بخش خصوصی است که به شکل الکترونیکی بر روی یک وسیله الکترونیکی ذخیره شده است.پول الکترونیکی می تواند جایگزین بسیار مناسبی برای پول فیزیکی در بین معاملات اینترنتی و بین بانکی گردیده و به راحتی در هز زمان قابل تعویض با پول فیزیکی خواهد بود .نکته قابل توجه در پول فیزیکی کاهش هزینه های میلیاردی چاپ اسکناس است همچنین در پول الکترونیکی ، مشکلات سرقت پول در محل شعبه و گم شدن دیگر مطرح نیست.
4-2.الکترونیکی کردن تمام امور بانکی
با استفاده از بانک داری الکترونیکی می توان انجام تمام امور بانکی را به صورت مکانیزه و برخط انجام داد. این امر علاوه بر افزایش کارایی برای بانک ها و کاهش هزینه های زمانی برای رسیدگی به امور مشتریان از طرف مراجعه کننده نیز دارای مزایایی چون کم شدن هزینه های حمل ونقل ،از بین رفتن زمان تلف شده برای رسیدگی به کار، بالا رفتن سرعت دستیابی به خدمت یا سرویس مورد نظر ، بالا رفتن رفاه اجتماعی فردی و از حیث جامعه شناختی موجب رضایت مندی افراد از دولت همچنین رضایت مندی افراد از ارائه سرویس بانک ها افزایش کیفیت زندگی مردم جامعه همچنین از لحاظ زیست محیطی موجب کاهش قابل توجه آلودگی هوا و ارتباط مستقیم آن با کاهش مصرف بنزین. همچنین افزایش استفاده مردم از محیط زیست.
۴-۳٫تسهیلات برای مشتریان الکترونیکی بانک ها
تغییر عادات یک جامعه جز با فرهنگ سازی و اطلاع رسانی میسر نخواهد بود و لازمه تشویق مردم به استفاده از بانک داری الکترونیکی بی تردید بر هیچ نهادی پوشیده نیست .اگر امروز به فکر تشویق مردم به استفاده از این سرویس نباشیم بی تردید راه برای داشتن دهکده ی کوچک ایران بسته خواهد شد .مطمئنا تشویق های بانک ها و حمایت دولت از اینگونه فرهنگ سازی ها بی تاثیر نخواهد بود .
5. نتیجه گیری
برای ایجاد بانک داری الکترونیک در کشور جهت رسیدن به اهداف ذکر شده بنا به فرمایش مقام معظم رهبری نیاز به همت مضاعف و کار مضاعف است. همچنین پیاده سازی این امر مستلزم دلسوزان در این حوزه است افرادی که تغییر و تحول به سمت پیشرفت ها و تغییر عادات را دوست داشته باشند و سر لوحه کارشان بدانند بنابراین امروزه باید با توجه به بستر های موجود و تحریم های اقتصادی حداکثر استفاده را از این زمینه داشته باشیم و در حین کار بر روی افزایش استفاده از همین بستر هایی که در دست داریم به افزایش آگاهی مردم پرداخته و تشویق ها به صورت تسهیلات بانکی برای مردم در نظر بگیریم.آنچه که اهمیت این تحقق را متمایز از دیگر موضوعات می کند ارتباط مستقیم بانک داری الکترونیکی و میزان استفاده مردم از آن با پیشرفت های بزرگ اقتصادی است لازمه ی تجارت های بزرگ الکترونیکی تسهیل انجام تجارت های الکترونیکی با بانک داری الکترونیکی است که موجب کاهش هزینه های زمانی و اقتصادی سنگین گردیده و به اقتصاد کشور کمک شایانی می کند . اینک بانک داری الکترونیک چه در میان مردم و چه در میان دولت نیازمند همکاری قوه های مختلف و حمایت شدید است .
6. منابع و مراجع
[1]Nami, M.R, "E-Banking: Issues and Challenges",Fac. of Electr., IT, & Comput. Eng.,Islamic Azad Univ.,Qazvin, Iran,Software Engineering,Artificial ntelligences,Networking and parallel/Distributed Computing, 2009. SNPD ’09. 10th ACIS International Conference
[2] Ahmed, A. ; Rezaul, K.M. ; Rahman, M.A.,"E-Banking and Its Impact on Banks’ Performance and Consumers’ Behaviour", Appl. Res. Centre for Bus. & Inf. Technol. (ARCBIT), Guildhall Coll., London, UK,Digital Society, 2010. ICDS ’10. Fourth International Conference
– ادامه مطلب کلیک کنید+
www.TarikheMa.ir