غروب آیین بوداى آغازین افول آیین بودا در هند. آیین بودا مدت مدیدى در هند شکوفا بود; مسلماً به همان اندازه که مسیحیت در انگلستان، یا اسلام در هر جاى دیگر شکوفا بود. گاهى طرحى را مى پذیرند که مى گوید آیین بودا در قرون گذشته قم یا قرون اولیه میلادى در اوج قرار داشت و سپس تا غروب کاملش در قرن دوازدهم بىوقفه رو به افول نهاد. چنین طرحى باید خطاآمیز باشد. درحقیقت، چه بسا سخن از اوج و حضیضْ سخنى مبالغه آمیز باشد. احتمالا آیین بودا هیچ گاه بر سرزمین هند حاکم نبود و حمایت از آن همیشه جسته و گریخته بود. به احتمال... 

جایگاه مهایانه گوهر مهایانه. پس محتواى این حرکت جدید چه بود؟ سه گرایش اصلى را مى توان بازشناخت: یکم قبول  ِ کامل  ِ یک آرمان حماسى; دوم یک جهان شناسى جدید شدیداً بسته به اَعمال تجسّم; و سوم تعبیر فلسفى جدیدى که بر بنیاد تجربه «تهیّت» در دیانه بینش نهاده شده بود. آرمان حماسى  ِ راه بوداسَف چیز جدیدى نبود. آنچه جدید بود، این ادعاى آشکار یا ضمنى بود که همه مى توانند سالک این راه باشند. اینک روشن شدگى بىواسطه شخص (ارهتى) را مقصدى نازل تر مى دیدند. مُهر بزرگ را بر کُنِش نوع دوستى زدند که خود بر بنیاد... 

گسترش آیین بوداى آغازین آشوکا. تا قرن اول پیش از میلاد، بوداییان توجهى به نوشتن متون دینى خود نداشتند. بنابراین، کهن ترین سند مستقل از منابع دیگر براى اندیشه هاى بودایى را مى توان در کتیبه هاى امپراتور آشوکا در قرن سوم قم یافت. آشوکا خود مى گوید که به دلیل بیزارى از هول و هراس هاى جنگ سخت به کردار بودایى روى آورد. قدرتش در سراسر بخش اعظم جنوب آسیا گسترش یافت و شهرتش باید به گسترش بیشتر آیین بودا کمک بسیار زیادى کرده باشد. در سنّت بودایى بعدى، آشوکا را چون پادشاه آرمانى بودایى به گونه اى نشان مى دهند... 

سه گوهر بودا. اعتبار گزارش هایى که از زندگانى بودا در اختیار داریم موضوع بحثى بسیار محققانه است. منابعى را که در اختیار داریم نمى توان با اطمینان ارائه کرد، چون دور بودن از زمان بودا اعتبار آنها را کم مى کند. این بدان معنا نیست که چیزى ندانیم. سرگذشت زندگانى بودا بنابر سنت که عمدتاً به طور مشترک در میان همه بوداییان از نسلى به نسل دیگر سینه به سینه نقل شده، کمابیش کامل است. مى توانیم تا حدى مطمئن باشیم که این سرگذشت شامل اطلاعاتى بسیار دقیق و به نوعى تاریخى است. همچنین کاملا اطمینان داریم که حاوى... 

آیین بودا و هندوئیسم. گاهى مى گویند بودا هندو بود. اگر مقصود از هندو «پیرو دینى با خاستگاه هندى» باشد، در این صورت روشن است که او هندو بود. اما اگر هندوئیسم را تلفیقى از سنّت هاى گوناگونى بدانیم که همسو با سنّت ودایى ِ برهمنى است دست کم از قرن پنجم میلادى دین بیشتر فرهیختگان هندى بوده است، در این صورت مطمئناً بودا هندو نبود. درحقیقت، آیین بودا یکى از عوامل مؤثر در شکل گیرى این تلفیق هندویى بود. اگر هندوئیسم را مترادف با «آیین برهمن» بدانیم، در این صورت روشن نیست که دقیقاً رابطه بودا با آن چه بود.... 

خاستگاه ها. تاریخ کهن هند در مقایسه با دیگر تمدن هاى بزرگ جهان باستان کمتر شناخته شده است. بیشتر آنچه را مى دانیم نمى توان در یک چارچوب گاه شمارى مطمئن قرار داد. بیشتر محققان تا این اواخر معتقد بودند که بنیادگذار آیین بودا در ربع دوم قرن ششم قم به جهان آمده و تا ربع نخست قرن پنجم قم در اوج فعالیت بوده است. بنابر نتیجه مطالعات جدید و مهم گاه شمارى کهن هندى، به احتمال زیاد زمان اصلى فعالیت بودا حوالى اواخر قرن پنجم ]قم [بوده است .  Read More →

نوسنده : "ابوالقاسم جعفریت" تحقیقات تاریخی و دین پژوهی بر وجود پیامبران الهی و حکیمان یکتا پرست در ایران باستان صحه می گذارد. این موضوع از چند لحاظ حایز اهمیت است: نخست این که ریشه وحیانی بعضی از تعالیم دینی ایران باستان، مانند اعتقاد به خالق متعال و بهشت و دوزخ، مشخص می سازد؛ ثانیاً این عقیده که همه مردم ایران، آتش پرست، خورشید پرست و مانند آن بودند را رد می کند و در مقابل، این احتمال را قوت می بخشد که هنگام ورود اسلام به ایران، آثاری از تعالیم انبیاء الهی و حکیمان یکتا پرست باقی بوده است؛ چنان که... 

فقرات اعتقادى اى که کیش پرسبیترى از طریق انجمن وست مینستر اعلام کرد. این انجمن در اصل براى این منظور تأسیس شد که سى و نه اصل کلیساى انگلستان را با لحاظ گرایش پیوریتن مورد تجدیدنظر قرار دهد و با کمک گرفتن از فقرات الهیاتى لَمْبِث مربوط به سال ۱۵۹۵ و فقرات الهیاتى ایرلندى مربوط به سال ۱۶۱۵ تغییراتى ]در آن سه و نه مادّه [ایجاد شد. اما وقتى که به اصل پانزدهم رسید توافقنامه اى بین اسکاتلندى ها و پارلمان انگلستان امضاء شد.پارلمان انگلستان، با این پیش فرض که بین اسکاتلند و انگلستان وحدت اعتقادى وجود دارد... 

در حال حاضر دو اعتقادنامه به این نام خوانده مى شود که باید از یکدیگر بازشناخته شوند: الف. اعتقادنامه نیقیه به معناى دقیق کلمه که در سال ۳۲۵م از سوى شوراى شهر نیقیه منتشر شد و نزد اهل فن با علامت اختصارى «N» شناخته مى شود. این اعتقادنامه به منظور دفاع از ایمان ارتدوکس در برابر نظر آریوس (Arians) در شوراى نیقیه تنظیم گردید و دربردارنده کلمه«هم ذات» (homoouios)است. این اعتقادنامه در مقایسه با اعتقادنامه هاى شورایى بعدى، نسبتاً کوتاه است و با عبارت «و در روح القدس» پایان مى یابد. چهار حکمِ تکفیر علیه مکتب... 

اعتقادنامه رسولانِ مسیحى. این بیانیه درباره ایمان فقط در کلیساى غرب استفاده مى شد و مانند دیگر اعتقادنامه هاى باستانى در سه بخش تنظیم شده است: در باره خدا، عیسى مسیح و روح القدس. اعتقادنامه رسولان با آن که در قالب عباراتى فشرده است، از نظر الهیاتى نسبت به اعتقادنامه هاى شرق مسیحى از وضوح کمترى برخوردار است. البته اعتقادنامه رسولان مشتمل بر بندهاى متمایزى چون نزول به جهنم (Descent into Hell) و شراکت قدّیسینSaints) of (Comnunionاست. اگرچه با استفاده از شواهد عهد جدید مى توان نکات مذکور در آن را تأیید کرد، اما... 

(Confession of Faith) بیان رسمى باورهاى اعتقادى که هدف آن به طور معمول اظهار علنى از سوى فرد، گروه، جماعت، سینود یا کلیساست. اعتراف نامه ها شبیه به اعتقادنامه هاست، گرچه بیشتر آنها مبسوط ترند. این اعتراف نامه ها به ویژه به کلیساهاى اصلاح طلب پروتستان نسبت داده مى شود. کلیساى مسیحى در قرون وسطى کوششى براى تدوین رسمى اعتقاداتش به عمل نیاورد. اعتقادنامه هاى به یادگارمانده از دوران باستان (اعتقادنامه نیقیه) یا تدوین شده در اوایل قرون وسطى (اعتقادنامه رسولان، اعتقادنامه آتاناسیوسى) به هنگام اعتراف به ایمان مسیحى... 

وضیحى درباره اعتقادنامه هاى مسیحى: بروزمناقشاتواختلافات فکرىوعقیدتى وظهورفرقه هاى بدعت گذار وجریان هاى دگراندیش، جامعه مسیحى را ناگزیر ساخت که براى حفظ انسجامویکپارچگى درونى خود، اعتقادات و مبانى پذیرفته شده اش را در قالب بیانیه هایى فشرده گردآورى کند و از آن، به هنگام برگزارى مراسم عمومى دینى استفاده کند. این بیانیه ها به لحاظ اعتبار، در رتبه پایین ترى در قیاس با کتاب مقدس قرار دارند; با این حال از اعتبار و ارزش خاص و بى بدیلى برخوردارند. اعتقادنامه ها (Creeds)(بیانیه هاى پذیرفته شده در... 

Rufuse M. Jones «میستى سیزم»، در کاربرد محاوره اى عمومى، کلمه اى است با دلالت بسیار نامتعیّن. در این اواخر میستى سیزم را به عنوان معادل دو واژه آلمانى، که ویژگى هاى متفاوت دارند،به کار مى بردند: براى (Mystizismus)، که خود بر سه چیز اطلاق مى شود: گرایش به ماوراءالطبیعه، supernatural) of cult (theپى جویى هاى مربوط به خداشناسى حِکمى (theosophicalpursuits) و نوعى بهره گیرى معنوى از روانکاوى (spiritiualistic exploitationof psychical research); و براى Mystik، که برتجربه بىواسطه ازتعامل (intercourse)و رابطه (relationship)میان انسان و خدا اطلاق مى شود. علاوه بر این، واژه... 

آیین مزدک که به خُرّم[۱] («شاد» و «خوش») یا درست دین نیز شهره است، در دوره حکومت قُباد ِ ]اول[ (۴۸۸ ـ ۵۳۱)، شاهنشاه ساسانى، در ایران شکوفا شد. نام این دین برگرفته از نام مزدک، بنیادگذار آن است. مفاهیم اجتماعى آیین مزدک مهم است، به ویژه به این خاطر که اغلب مى اندیشند شکل آغازین و شرقى ِ سوسیالیسم و کمونیسم را داشته است (نولدِکه، ۱۸۷۹; کریستن سِن، ۱۹۲۵; و دیگران)، اما این یک مبالغه است که مى خواهد آیین مزدک را به یک نهضت اساساًاجتماعى تقلیل دهد (کِلیما،۱۹۵۷).  Read More →

اشاره[۱] دین زرتشت، در مقام یکى از ادیان متنفذ آسیاى کهن، چنان که از آموزه هاى مانوى برمى آید، تأثیرات گسترده اى را در انگاره هاى یزدان شناسى و کیهان شناسى دین مانى بر جاى نهاد، و از این رو، در نزد مانى و پیروان او، کیش زرتشت همچون دینى پیشرو، حقانى و الهام بخش، داراى جایگاه بسیار برجسته اى بود. مقاله حاضر، با بررسى شمارى از اوراق مانوى به دست آمده از ترکستان چین، یادکردهاى صریح و ضمنى زرتشت و دین او را در این متون، شناسایى و معرفى نموده است تا بدین وسیله، ابعاد تأثیرگذارى دین زرتشت بر کیش مانى، شفاف...